Verkalking van de schouder: oorzaken, symptomen en behandeling

Kalk in je schouder klinkt misschien alsof er iets structureel mis is met je gewricht. In werkelijkheid gaat het om een specifiek en veelvoorkomend proces in de pezen van de rotator cuff. In dit artikel leg ik uit wat verkalking van de schouder precies is, hoe je het herkent en welke behandelingen effectief zijn.

Wat is verkalking van de schouder?

Verkalking van de schouder, in medische termen calcificerende tendinitis of tendinitis calcarea, is een aandoening waarbij zich kalkkristallen ophopen in een van de pezen van de rotator cuff. Meestal gebeurt dit in de supraspinatuspees, de pees die het meest wordt belast bij het heffen van de arm.

Die kalkvorming, ook wel calcificering genoemd, ontstaat niet door een ongeval of directe overbelasting. Onderzoek wijst erop dat het proces begint in een zone van de pees met verminderde doorbloeding. Daar veranderen bepaalde peescellen van functie en beginnen ze kalkkristallen aan te maken, in plaats van het normale peesweefsel.

De aandoening verloopt in fasen. In de vormingsfase wordt geleidelijk kalk afgezet, vaak zonder dat dit veel klachten geeft. Daarna volgt een rustfase, waarin de kalkafzetting stabiel blijft. Uiteindelijk breekt de resorptiefase aan: het lichaam herkent de kalk als lichaamsvreemd materiaal en probeert het actief op te ruimen. Juist in deze fase treedt vaak de heftigste pijn op, omdat het opruimproces gepaard gaat met een ontstekingsreactie in en rondom de pees.

Symptomen van kalk in de schouder

De klachten bij verkalking van de schouder hangen sterk af van de fase waarin de aandoening zich bevindt.

In de vormingsfase

Tijdens het geleidelijk ontstaan van de kalkafzetting zijn de klachten vaak mild of afwezig. Sommige mensen merken niets, anderen ervaren een lichte, zeurende pijn die lijkt op gewone peesirritatie:

• Pijn bij het heffen van de arm boven schouderhoogte
• Een doffe pijn aan de zijkant van de bovenarm
• Lichte vermindering van kracht bij belasting

In de resorptiefase

Zodra het lichaam de kalk actief begint op te ruimen, kunnen de klachten sterk toenemen, soms vrij plotseling:

• Hevige, acute pijn die uit het niets lijkt te ontstaan
• Sterk beperkte bewegingsvrijheid, waarbij de arm nauwelijks te heffen is
• Forse nachtelijke pijn, met name bij liggen op de aangedane schouder
• Pijn die ook in rust aanhoudt en niet reageert op houding

Deze fase wordt door veel mensen omschreven als een van de meest pijnlijke schouderklachten die er zijn, ondanks dat de aandoening op zichzelf goedaardig is.

Niet iedereen met kalk in de schouder krijgt klachten. Kalkafzettingen worden regelmatig ook gevonden bij mensen zonder enige schouderpijn.

Hoe kalk in de schouder ontstaat

De precieze oorzaak van verkalking is niet volledig bekend, maar het proces begint in een gebied van de pees met verminderde doorbloeding. Daar gaan peescellen kalkkristallen aanmaken in plaats van normaal peesweefsel te herstellen.

De aandoening komt vaker voor bij mensen tussen de 30 en 60 jaar, en vaker bij vrouwen dan bij mannen. Anders dan bij veel andere schouderklachten is het geen kwestie van slijtage of ouderdom.

Het goede nieuws: verkalking van de schouder lost zich vaak vanzelf op. Ongeveer 50% van de mensen herstelt binnen drie maanden, en nog eens 20% binnen een jaar. Bij de resterende 30% blijft de kalk langer aanwezig en kunnen de klachten periodiek terugkeren.

Verkalking van de schouder behandelen

De behandeling van verkalking in de schouder hangt af van de fase waarin de aandoening zich bevindt en hoe ernstig de klachten zijn. Er zijn meerdere effectieve opties, van conservatief tot invasief.

Fysiotherapie

Fysiotherapie is bij de meeste mensen de eerste en belangrijkste stap. Gerichte oefeningen richten zich op het herstellen van de mobiliteit van de schouder, het versterken van de rotator cuff en het verbeteren van de samenwerking tussen schouderblad en bovenarm. Dat laatste is belangrijk, want een verstoord bewegingspatroon vergroot de kans op irritatie en pijn onder het schouderdak.

In de acute, pijnlijke fase ligt de nadruk eerst op het rustig houden van bewegingsvrijheid en het verminderen van pijn. Zodra de heftigste klachten afnemen, wordt geleidelijk overgegaan op opbouwende kracht- en stabiliteitsoefeningen. Fysiotherapie helpt niet alleen bij de huidige klacht, maar vermindert ook de kans dat de schouder gevoelig blijft nadat de kalk is verdwenen.

Ontstekingsremmers (NSAID's)

Bij pijnlijke episodes, met name in de resorptiefase, kunnen ontstekingsremmende medicijnen zoals ibuprofen de pijn en zwelling verminderen. Dit pakt de kalkafzetting zelf niet aan, maar maakt de periode van heftige pijn beter behapbaar en houdt bewegen mogelijk. Gebruik altijd in overleg met een arts of apotheker, zeker bij langduriger gebruik.

Corticosteroïdinjectie

Bij aanhoudende of hevige pijn kan een arts een corticosteroïdinjectie in of rondom de aangedane pees overwegen. Dit vermindert de ontsteking en geeft vaak snel verlichting. De injectie behandelt niet de kalk zelf, maar kan wel de periode overbruggen totdat het lichaam de kalk verder afbreekt, of totdat fysiotherapie beter aanslaat.

Shockwave therapie (ESWT)

Als de klachten na een aantal maanden onvoldoende verbeteren met conservatieve behandeling, is schokgolftherapie een veelgebruikte volgende stap. Hierbij worden geluidsgolven op de kalkafzetting gericht, wat de structuur van de kalk verandert en het lichaam stimuleert om deze sneller af te breken. De behandeling is niet-invasief en heeft in onderzoek goede resultaten laten zien, met name bij kalk die nog niet volledig hard en afgekapseld is.

Echogeleide naaldbehandeling (barbotage)

Bij hardnekkige of grote kalkafzettingen kan een radioloog of specialist de kalk met echogeleiding aanprikken en wegspoelen, ook wel barbotage of needling genoemd. Met een dunne naald wordt de kalk losgemaakt en zoveel mogelijk verwijderd, vaak in combinatie met een lokale verdoving of corticosteroïd.

Deze behandeling laat in onderzoek goede resultaten zien: het merendeel van de mensen ervaart binnen een jaar duidelijke verbetering, met een sterke afname van de kalkafzetting op beeldvorming.

Operatie

Een operatie is zelden nodig en wordt alleen overwogen als andere behandelingen onvoldoende resultaat geven en de klachten al langere tijd aanhouden. Via een kijkoperatie wordt de kalk dan operatief verwijderd. Herstel na deze ingreep kan enkele maanden duren, met een geleidelijke opbouw van beweging en kracht als onderdeel van de revalidatie.

Wat je zelf kunt doen bij kalk in de schouders

Naast professionele behandeling kun je ook zelf het herstel ondersteunen.

• Blijf bewegen binnen je pijngrenzen. Volledige rust vertraagt herstel en maakt de schouder stijver.
• Vermijd zware bovenhandse activiteiten tijdens een pijnlijke fase, om irritatie niet te verergeren.
• Gebruik warmte of koude naar wat voor jou het prettigst voelt.
• Grijp naar pijnstilling als dat nodig is, zodat je actief kunt blijven tijdens een pijnlijke episode.
• Geef het tijd. Verkalking lost bij veel mensen vanzelf op, en te snel forceren werkt averechts.

Hoe ik je kan helpen bij een verkalking in de schouder

Verkalking van de schouder kan hevige pijn geven en het is niet altijd makkelijk om zelf in te schatten in welke fase de aandoening zich bevindt en welke behandeling het beste past.

Met jarenlange ervaring in het behandelen van schouderklachten, waaronder verkalking, help ik je graag verder. Naast fysiotherapie heb ik ervaring met aanvullende behandelingen zoals barbotage, en kan ik je adviseren welke aanpak in jouw situatie het meest kansrijk is. Je kunt een persoonlijke intake bij mij inplannen, in de praktijk in Amsterdam of Utrecht.